Pole do innowacji

80 lat działalności Przemysłowego Instytutu Maszyn Rolniczych, będącego obecnie częścią Łukasiewicz – PIT, to kawał historii rolnictwa w Polsce. Pierwsi konstruktorzy projektowali maszyny, przy których pracowały konie. Dziś ich następcy zajmują się wykorzystaniem dronów i autonomicznych pojazdów.

W 1946 roku z zalecenia ówczesnego Ministerstwa Przemysłu (a inspiracji m.in. Centrali Zbytu Maszyn Rolniczych w Łodzi) powstało Centralne Biuro Konstrukcyjne Maszyn Rolniczych. Jednostka miała „opracowywać i ulepszać stronę konstrukcyjną maszyn i narzędzi rolniczych” i tym samym wspierać powojenną odbudowę gospodarki kraju.

Oficjalnie powołane 1 marca Biuro na start liczyło dwa etaty: etat techniczny (pełniony przez kierownika inżyniera Stanisława Żalińskiego, któremu powierzono misję utworzenia CBKMR) oraz etat sekretarki (przynależny Zofii Młokosiewicz) i mieściło się w dwóch pokojach przy ówczesnej ulicy Daszyńskiego 136 w Poznaniu. Jeszcze w grudniu zmieniono lokalizację na Roosevelta 11, gdzie podwojono liczbę pomieszczeń i… pracowników. Niestety brak pieniędzy oraz – a może przede wszystkim – wykwalifikowanej kadry inżynierskiej utrudniały dalszy rozwój Biura. Trzeba więc było poczekać na pierwszych powojennych absolwentów Szkoły Inżynierskiej w Poznaniu, którzy pojawili się już dwa lata później. Wśród nich były trzy osoby specjalizujące się w konstrukcji maszyn rolniczych. Młodzi inżynierowie wykształcenie zdobywali pod czujnym okiem samego Żalińskiego.

Od sierpnia 1948 roku finansowanie działalności CBKMR przejęła fabryka „Unia” w Grudziądzu, a nadzór merytoryczny Zjednoczenie w Łodzi. Następnie zarządzeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 31 grudnia 1949 roku nazwę zmieniono na Centralne Biuro Konstrukcyjne Nr 3 – Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione.

Rozwój na Starołęce

W marcu 1953 roku CBK-3 przeprowadziło się do gmachu przy ulicy Starołęckiej na terenie Fabryki Sprzętu Rolniczego im. „15 Grudnia” i ta lokalizacja okazała się już ostateczną. Nowa, dwupiętrowa siedziba dawała szansę na jeszcze intensywniejszy rozwój. Kolejne przekształcenia Biura miały miejsce w 1954 roku w Instytut Maszyn Rolniczych (IMR), a następnie w 1960 roku, gdy powstał Przemysłowy Instytut Maszyn Rolniczych (PIMR), znacząco podporządkowany Zjednoczeniu Przemysłu Maszyn Rolniczych.

W nowo utworzonym Instytucie początkowo działały trzy zakłady naukowe: Zakład Maszyn Rolniczych, Zakład Narzędzi Rolniczych, Zakład Urządzeń Hodowlanych i Gospodarskich oraz Dział Informacji i Dokumentacji Technicznej. Ostatni zaczął nawet wydawać własne periodyki: „Przegląd Dokumentacyjny Ciągników i Maszyn Rolniczych”, „Informator Patentowy” oraz „Biuletyn Informacyjny Instytutu Maszyn Rolniczych”.

Dynamiczny rozwój działów PIMR zaowocował w 1961 roku nadaniem niektórym z nich roli Branżowych Ośrodków – Normalizacji oraz Informacji Naukowo-Technicznej i Ekonomicznej. Ten drugi, kierowany przez dr. inż. Adama Górskiego, jako jeden z pierwszych w Polce zajmował się dokumentacją patentową, orzecznictwem patentowym i ochroną praw własności przemysłowej.

Co ciekawe, już w tym okresie działalności PIMR nacisk kładziony był nie tylko na funkcjonalność wypracowanych rozwiązań, lecz także na ich estetykę. W celu podnoszenia walorów wizualnych konstrukcji ciągników i maszyn rolniczych powołano bowiem innowacyjną Pracownię Wzornictwa Przemysłowego.

W końcu lat 60. załoga PIMR, wraz z Zakładem Doświadczalnym Konstrukcyjno-Prototypowym (funkcjonującym samodzielnie, którego działalność znacznie skracała czas produkcji, dzięki czemu Instytut mógł podsuwać fabrykom niemal gotowe rozwiązania), przekraczała liczbę 700 osób. Wówczas większość produkowanych w kraju maszyn rolniczych powstała w wyniku prac wykonanych właśnie w PIMR.

Kierunek: badania

Na przełomie lat 70. i 80., wraz z rozwojem przyfabrycznych ośrodków badawczo-rozwojowych i zakładów doświadczalnych, PIMR musiał odejść od prac konstrukcyjno-prototypowych. W tym czasie wzrosło natomiast zapotrzebowanie na badania poznawcze, rozwojowe, prognostyczne, diagnostyczne i atestacyjne, spadła za to liczba pracowników – do 350 osób. Sukcesem było natomiast powierzenie w 1985 roku Instytutowi koordynacji Centralnego Programu Badawczo-Rozwojowego „Maszyny i ciągniki rolnicze” przez Komitet Nauki i Techniki.

Lata 90., ze względu na przemiany społeczno-gospodarcze, przyniosły niestety konieczność restrukturyzacji, w tym likwidacji ZDKP. W tym czasie nastąpił za to rozwój akredytowanego Laboratorium Badawczego Maszyn Rolniczych.

Przez siedemdziesiąt pięć lat działalności PIMR znacząco przyczynił się do rozwoju polskiej i światowej techniki rolniczej oraz przemysłu maszyn rolniczych. Instytut zrealizował bowiem setki projektów badawczo-rozwojowych, otrzymując przy tym dziesiątki nagród w uznaniu innowacyjności wyników realizowanych prac badawczych. Na przestrzeni lat skonstruowano kilkaset prototypów maszyn, sporządzono ok. 1200 dokumentacji konstrukcyjnych, a także uzyskano blisko 600 patentów i praw ochronnych na wzory użytkowe.

Jednym z najbardziej znanych projektów PIMR-u był stworzony przy współpracy z Fabryką Maszyn Żniwnych pierwszy kombajn Bizon (Z040). Miał wysoką wydajność (1,2 ha/godz.) przy ogólnych stratach ziarna poniże 2,5 proc.

Z nowszych wynalazków warto wymienić wyróżnione wieloma nagrodami: kombajn do zbioru i czyszczenia warzyw z wymiennymi adapterami roboczymi, mobilny zakład tłoczenia oleju roślinnego i jego przeróbki na biopaliwo, wielozadaniowe urządzenie do regeneracyjnego kształtowania otwartych cieków wodnych czy maszyny do zbioru dwufazowego oraz jednofazowego wierzby krzewiastej.

Dziś badacze i badaczki pracują nad maszynami dla przemysłu spożywczego, takimi jak innowacyjna linia do obierania cebuli i urządzenie do produkcji wegeburgerów z mrożonego wysortu warzywnego i tworzą rozwiązania w duchu Rolnictwa 4.0: autonomicznego robota polowego do uprawy kukurydzy czy inteligentny system do rozpoznawania niepożądanych zjawisk na plantacjach.

W 2019 roku PIMR wszedł do powołanej właśnie Sieci Badawczej Łukasiewicz. Trzy lata później pięć poznańskich instytutów SBŁ połączyło się, tworząc Łukasiewicz – Poznański Instytut Technologiczny. Dalej realizuje on innowacyjne prace oraz projekty badawczo-rozwojowe w obszarze związanym z sektorem rolnym, rolno-spożywczym i leśnym, wciąż ściśle współpracując z biznesem.

 

Tekst w pierwotnej wersji ukazał się w pierwszym numerze magazynu Rolnictwo Przyszłości.